Posted tagged ‘Φίλιππος Β΄’

Οι θησαυροί της Σαμοθράκης χωρίς τη Νίκη

June 22, 2015

acropolis1Οι Χορεύτριες, μέρος από ζωφόρο.

Τασούλα Επτακοίλη

Σαµοθράκη, ένας ορεινός όγκος (το όρος Σάος των 1.611 µέτρων) που υψώνεται απότοµα µέσα από τη θάλασσα, νοτιοδυτικά των εκβολών του ποταµού Έβρου και κοντά στο «στόµα» του Ελλησπόντου• τόπος παράξενος, επιβλητικός και υποβλητικός. ∆εν είναι, όµως, µόνο η αγριάδα του τοπίου της που προκαλεί δέος εδώ και αιώνες σ’ όσους την αντικρίζουν, αλλά και η έντονη µυστηριακή αύρα της. «Ιερά χώρα» και «Ζαθέη», δηλαδή σεπτή και αγιωτάτη, την αποκαλεί ο Όµηρος. Όχι τυχαία. Το µικρό νησί του βορείου Αιγαίου έχει ήδη από τους αρχαϊκούς χρόνους συνδεθεί µε τα Καβείρια µυστήρια (τα δεύτερα σε σηµασία µετά τα Ελευσίνια), δηλαδή τις τελετές προς τιµήν των Καβείρων, των Μεγάλων Θεών.

Όσοι µυούνταν σ’ αυτές ήλπιζαν ότι θα γίνονταν καλύτεροι, ευσεβέστεροι και δικαιότεροι κι έτσι θα εξασφάλιζαν προστασία από τους κινδύνους στις θαλάσσιες µετακινήσεις τους, αλλά και ευτυχία στη µετά θάνατον ζωή. Ήταν όµως αυστηρά απόρρητες, αφού βαριά κατάρα θα έπεφτε πάνω σε όποιον αποκάλυπτε το παραµικρό, κι έτσι ελάχιστες πληροφορίες έχουν φτάσει µέχρι εµάς για το τελετουργικό και το περιεχόµενο της συγκεκριµένης λατρείας. «Οποίοι τινές είναι οι Κάβειροι και όποια τινά µυστήρια τελούν εις την Μητέρα Ρέα, θα ζητήσω συγγνώµην από τους φιλοµαθείς διά την σιωπήν µου αυτήν», γράφει ο Πλούταρχος. Η οµερτά των µυηµένων -ανάµεσά τους ήρωες και ηµίθεοι όπως ο Ηρακλής, ο Αγαµέµνων, ο Οδυσσέας-, που έδεναν, για να ξεχωρίζουν, µια πλατιά πορφυρή ταινία γύρω από τη µέση τους…

Στο µύθο της Σαµοθράκης, όµως, συντέλεσαν και άλλα γεγονότα, που διαµόρφωσαν την αρχαία µυθολογία και ιστορία. Εδώ βρίσκονται οι ρίζες της βασιλικής οικογένειας της Τροίας. Εδώ ο Φίλιππος Β΄ γνώρισε και ερωτεύτηκε τρελά την όµορφη κόρη του βασιλιά των Μολοσσών της Ηπείρου, της έδωσε το όνοµα Ολυµπιάδα -δηλαδή αυτή που κατοικεί στον Όλυµπο µαζί µε τους θεούς-, την παντρεύτηκε και µαζί της απέκτησε έναν γιο που έµελλε να αλλάξει το ρου της ιστορίας: τον Αλέξανδρο. Εδώ κατέφυγε ο Περσέας, ο τελευταίος Μακεδόνας βασιλιάς, κυνηγηµένος από τους Ρωµαίους. Τη συναρπαστική ιστορία του νησιού κατά την αρχαιότητα θα µας αφηγηθούν 252 εκθέµατα που ταξίδεψαν στην Αθήνα έπειτα από πρόσκληση και πρωτοβουλία του Μουσείου Ακρόπολης, µε την αφορµή των έκτων γενεθλίων του. Η έκθεση «Σαµοθράκη. Τα µυστήρια των Μεγάλων Θεών» άνοιξε χθες τις πύλες της, σε συνεργασία µε τις Εφορείες Αρχαιοτήτων Ροδόπης και Έβρου και τον ειδικό στις αρχαιότητες της Σαµοθράκης ∆ηµήτρη Μάτσα.

Από το υστέρηµα του µουσείου

«Αποφασίσαµε να συνεργαστούµε µε περιφερειακά µουσεία της χώρας, έτσι ώστε σπουδαία ευρήµατα τα οποία λόγω της απόστασης είναι λιγότερο προσιτά, άρα και λιγότερο γνωστά, να παρουσιαστούν σε ένα ευρύ κοινό, ελληνικό και διεθνές», εξηγεί ο ∆ηµήτρης Παντερµαλής, πρόεδρος του Μουσείου Ακρόπολης. «Επιπλέον, προσφέρουµε µε πολλή χαρά την εµπειρία και την τεχνογνωσία µας. Τα αντικείµενα που θα δείτε στην έκθεση θα επιστρέψουν στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαµοθράκης, το οποίο ανακαινίζεται, συντηρηµένα και παρουσιασµένα µε σύγχρονο τρόπο. Όλα αυτά γίνονται από το υστέρηµά µας, αλλά θεωρούµε ότι είναι µια σηµαντική συµβολή στον πολιτισµό της χώρας, ειδικά σε καιρό κρίσης…»

Τι οδήγησε στην επιλογή της Σαµοθράκης; «Το ότι είναι ένα από τα πιο αποµακρυσµένα νησιά του Αιγαίου και στην αρχαιότητα έπαιξε πολύ σηµαντικό ρόλο. Τα µυστήρια των Μεγάλων Θεών είχαν τεράστια ακτινοβολία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Αποτελούν µια έκφανση της θρησκείας των αρχαίων Ελλήνων που δεν µας είναι πολύ γνωστή: διαφορετική από τη λατρεία των Ολύµπιων θεών, αλλά χωρίς να έρχεται σε σύγκρουση µαζί της.Ήταν προϊόν της ενδόµυχης επιθυµίας του ανθρώπου εκείνης της εποχής να είναι πιο προσωπικά δεµένος µε τη θεότητά του, σε µια υπερβατική σχέση που θα αφορούσε αποκλειστικά τον ίδιο. Και, όσο κι αν µας εκπλήσσει, περιείχαν χαρακτηριστικά των σηµερινών µυστηριακών λατρειών: νηστεία, προσευχή, εξοµολόγηση, επίκληση του θεού στις δύσκολες στιγµές», εξηγεί ο κ. Παντερµαλής.

Είχα την τύχη να παρακολουθήσω µέρος της προετοιµασίας της έκθεσης στα εργαστήρια του µουσείου, από την οµάδα του ∆ηµήτρη Μαραζιώτη, προϊσταµένου του τοµέα συντήρησης. Από τα µέσα Μαΐου, που τα 252 αντικείµενα έφτασαν από τη Σαµοθράκη, ο ίδιος και οι οκτώ συνεργάτες του (Κωνσταντίνος Βασιλειάδης, ∆ηµήτρης Μαγκαφάς, Μαρία Γαυρινιώτη, ∆ηµήτρης Κιλκής, Ιωάννα Φαρµάκη, Βασιλική Ραχιώτη, Ευαγγελία Φράγκου και ∆ηµήτρης Κορσαβίδης) αποδύθηκαν σε έναν αγώνα δρόµου ώστε όλα να είναι έτοιµα τη µέρα των εγκαινίων. ∆ούλεψαν χωρίς ωράριο, χωρίς αργίες και Σαββατοκύριακα. Τους είδα να καθαρίζουν σχεδόν µε τρυφερότητα τις πτυχές του χιτώνα της ακέφαλης Νίκης, ύψους 2,75 µ., που βρισκόταν στο πίσω ακρωτήριο του Ιερού. Να συγκολλούν µε χειρουργική ακρίβεια κοµµάτια από σπασµένα αγγεία. Να τοποθετούν σε ειδικές βάσεις τις εντυπωσιακές «Χορεύτριες», µέρος από ζωφόρο, ένα χρυσό λιονταράκι, εξαίρετο δείγµα περσικής χρυσοχοΐας του 4ου αι. π.Χ., πιθανότατα ανάθηµα Μακεδόνα που επέστρεψε σώος από την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και µια µαρµάρινη επιγραφή σε πεσσό (τετράγωνη κολόνα), µε το σαφές και µάλλον απειλητικό µήνυµα «Αµύητον µη εισιέναι» – ο αµύητος να µείνει εκτός…

Αυτό που δεν είδα -και, δυστυχώς, δεν θα δουν ούτε οι επισκέπτες της έκθεσης- είναι το περίφημο άγαλµα της Νίκης της Σαµοθράκης, που βρέθηκε το 1863 στο Ιερό των Μεγάλων Θεών και φιλοξενείται στο Λούβρο. Υπήρχε η σκέψη για παρουσίαση ενός αντιγράφου, αλλά το αισθητικό αποτέλεσµα δεν θα ήταν το ιδανικό. ΄Ετσι, η ξενιτεµένη φτερωτή θεά θα είναι παρούσα µόνο µέσω ψηφιακής παρουσίασης. Είναι κι αυτή µια ευκαιρία να αποκατασταθεί η αλήθεια στα µάτια των χιλιάδων ξένων που αναµένεται να περιηγηθούν στο χώρο της έκθεσης. «Οι περισσότεροι επισκέπτες του Λούβρου», λέει ο κ. Παντερµαλής, «δεν γνωρίζουν πως υπάρχει ελληνικό νησί µε αυτό το όνοµα και θεωρούν πως πρόκειται για το όνοµα του αρχαίου καλλιτέχνη: η Νίκη του Σαµοθράκη.

Καθημερινή

Πυρετός χρυσού και κερδοσκοπίας

January 25, 2012

 

∆έκα χιλιάδες ζευγάρια µουλάρια και πέντε χιλιάδες καµήλες µετέφεραν το χρυσάφι της Περσέπολης στην Πέλλα

 

Το κράνος του Φιλίππου και ο θώρακάς τουείχανκατασκευαστεί από ένα είδος σιδήρου που όταν είναι καθαρός από προσµείξεις λάµπει σαν ατσάλι ανοξείδωτο. Στον τάφο του στη Βεργίνα η χρυσή λάρνακα µε τα καµένα οστά αλλά κυρίως το χρυσό στεφάνι µε φύλλα βελανιδιάς, που αποτελεί την απόλυτη ένδειξη της βασιλικής ταυτότητας, αναδεικνύουν µέσα από την καθαρότητα του υλικού τους το κύρος του ηγεµόνα, τη σχεδόν θεϊκή του υπόσταση. Το χρυσάφι που θα συγκέντρωνε µερικά χρόνια αργότερα ο Μέγας Αλέξανδρος από τους βασιλικούς θησαυρούς της Περσίας µπορούσε να αποτιµηθεί µόνο µετρώντας το σε τόνους!

Ενώ οι πολεµιστές που έρχονται στο φως από τον 7ο ως και τις αρχές του 5ου π.Χ. αιώνα στο Αρχοντικό της Πέλλας είχαν ταφεί µε όλη την πανοπλία τους, τα χρυσά προσωπεία και επιστόµια, τα χρυσά χειρόκτια, τα κοσµήµατα, τα ελάσµατα που διακοσµούσαν τα υποδήµατά τους. Γιατί ο χρυσός και ο άργυρος θεωρούνταν τα πλέον κατάλληλα υλικά για να εκφράσουν την άφθαρτη σχέση µε τον χρόνο. Στις δύο εκθέσεις για τους Μακεδόνες, την ιστορία και τα επιτεύγµατά τους που διοργανώθηκαν στο εξωτερικό µέσα στο 2011, η πρώτη στο ΑΣµόλεαν Μουσείο της Οξφόρδης και η άλλη στο Λούβρο (συνεχίζεται ακόµη), οι επισκέπτες µπορεί να εντυπωσιάζονται από την ηγεµονική προσωπικότητα του Φιλίππου και από τις επιδόσεις του στρατηλάτη Μεγαλέξανδρου, η λάµψη του χρυσού όµως είναι αυτή που µένει.

Μαλακός αλλά τροµερά πυκνός, ελατός αλλά αναλλοίωτος. Με απαλή κίτρινη, άσπρη ή πράσινη στιλπνή λάµψη, ένα µέταλλο που σπινθηροβολεί. Τίποτε από αυτά όµως δεν ήταν τόσο ισχυρό για τους αρχαίους όσο η έµφυτη, αν και ανέκφραστη πίστη ότι ο χρυσός ήταν η θεϊκή πεµπτουσία, όπως ο ήλιος και η φωτιά, ένα ιερό υλικό δηλαδή.

Στη βραχµανική Ινδία, άλλωστε, όπου είχαν εισχωρήσει οι Μακεδόνες, όταν δεν µπορούσαν να ανάψουν φωτιά για να προσφέρουν θυσία, η «Μαχαµπχαράτα» αναφέρει ότι είχαν τη δυνατότητα να την αντικαταστήσουν µε χρυσάφι, γιατί µοιάζουν µεταξύ τους, όπως µοιάζουν µε τον ήλιο!

Ο χρυσός, δηλαδή, ήταν περιζήτητος εκτός των άλλων για θρησκευτικούς και µυστικιστικούς λόγους, αφού από χρυσό θεωρούνταν ότι ήταν φτιαγµένοι οι θεοί, ενώ µε χρυσές µάσκες κάλυπταν τα πρόσωπα των νεκρών βασιλιάδων. Ετσι και οι Μακεδόνες του Αλέξανδρου, κατακτώντας την Ανατολή και παίρνοντας ως λάφυρα κοσµήµατα, στολίδια και σκεύη, πίστευαν ότι ανυψώνονται στην ανθρώπινη κλίµακα και ότι θα γνώριζαν επί γης την αρχή µιας αποθέωσης.

Η προέλευση

Στην Αρχαϊκή Εποχή ψήγµατα χρυσού κατέβαζε ο ποταµός Εχέδωρος (σηµερινός Γαλλικός), ενώ τα ορυχεία του Παγγαίου έδιναν σταθερά χρυσό και άργυρο. «Σύµφωνα µε τις πηγές, ο Αλέξανδρος Α΄ της Μακεδονίας ανέθεσε χρυσό άγαλµά του στους ∆ελφούς, πιθανότατα από περσικά λάφυρα, αφού είχε νικήσει το 479 π.Χ. τον στρατό του Ξέρξη στον Στρυµόνα, ενώ εκείνος υποχωρούσε µετά την ήττα του στη Σαλαµίνα» λέει η δρ Αγγελική Κοτταρίδη, έφορος Αρχαιοτήτων Αιγών και Πέλλας.

Ο Φίλιππος Β΄, εκτός από το Παγγαίο, επεκτείνεται σε ορυχεία βορείως της Μακεδονίας και στη Χαλκιδική, στο Στρατώνι συγκεκριµένα, όπου η παραγωγή των τοπικών χρυσωρυχείων αυξάνεται σε περισσότερα από 1.000 τάλαντα. Τότε κυκλοφορεί το πρώτο του χρυσό νόµισµα, τους φιλίππειους στατήρες, µε τον Απόλλωνα στη µία όψη και στην άλλη ένα άρµα συρόµενο από δύο άλογα. Οι στατήρες αυτοί γίνονται το δολάριο της εποχής και έχουν διάρκεια στον χρόνο, αφού πολύ αργότερα οι Ρωµαίοι τους χρησιµοποιούν ως φυλακτά ή τους προσφέρουν ως πολύτιµα δώρα.

«Στην εποχή του Φιλίππου αναπτύσσονται εξαιρετικά εργαστήρια κατεργασίας χρυσού, κάτι που δείχνει ότι υπάρχει τόσο η πρώτη ύλη όσο και οι αγοραστές. Στο χρυσάφι που έχει συσσωρευθεί οφείλονται η µεγάλη οικοδοµική δραστηριότητα, οι κτήσεις νέων πόλεων, όπως και οι δωρεές του Φιλίππου στα µεγάλα ιερά» λέει η κυρία Κοτταρίδη.

Τα λάφυρα

Η κατάκτηση της Περσίας θα αποφέρει στη συνέχεια δεκάδες ή εκατοντάδες τάλαντα σε καθαρό χρυσό και νοµίσµατα (χρυσοί δαρεικοί). Σύµφωνα µε τον Πλούταρχο, για τη µεταφορά από την Περσέπολη του νοµισµατοποιηµένου ασηµιού και των αντικειµένων από πολύτιµα µέταλλα χρειάστηκαν 10.000 ζευγάρια µουλαριών και 5.000 καµήλες. Ο ∆ιόδωρος και ο Κόιντος Κούρτιος, πιο επιφυλακτικοί, αποτιµούν σε 120.000 τάλαντα τον χρυσό µόνο της Περσέπολης και σε 3.000 τις καµήλες της εφοδιοποµπής. Ο Στράβων, εξάλλου, που αναφέρει πως όλοι οι περσικοί θησαυροί συγκεντρώθηκαν στην ακρόπολη των Εκβατάνων (σηµερινό Χαµαντάµ), λέει ότι ανέρχονταν σε 180.000

τάλαντα. Εδώ θα πρέπει να προστεθεί και το προϊόν της λαφυραγωγίας της συνοδείας του ∆αρείου µετά τη δολοφονία του τον Ιούλιο του 330 π.Χ.: ήταν 26.000 τάλαντα, από τα οποία τα µισά µοιράστηκαν στους στρατιώτες.

Οι Μακεδόνες άλλωστε γνώριζαν καλά από πού εξαγόταν ο χρυσός και το ενδιαφέρον τους ήταν να εξασφαλίσουν τις πηγές των ποταµών Ιαξάρτη (Συρ Ντάρια) και Ωξου (Αµού Ντάρια), που ήταν οι περιοχές διέλευσης της χρυσόσκονης.

Συχνά αυτό που έπαιρναν ήταν ήλεκτρο και όχι καθαρός χρυσός, ωστόσο στα εργαστήρια των περσικών πρωτευουσών και στην εξελληνισµένη Λυδία γνώριζαν πώς να διαχωρίζουντο χρυσάφι από το κράµα και πώς να τον χύνουν σε ράβδους και σε πλάκες, έτοιµες να µετατραπούν σε νοµίσµατα.

Τα οφέλη

Τα λάφυρα – κοσµήµατα και πολύτιµα πετράδια – είναι καλοδεχούµενα στα εργαστήρια της Μακεδονίας και της παλαιάς Ελλάδας, τα δαχτυλίδια µε τις πολύτιµες πέτρες, οι καταστόλιστες κασετίνες, οι πόρπες, τα σκουλαρίκια, οι δακτυλιόλιθοι και τα βραχιόλια αντικαθιστούν τα κοσµήµατα που κατασκευάζονταν ως τότε µόνο από χρυσό ή ασήµι. ∆ιατρέχοντας άλλωστε τα όρη του ∆υτικού Πακιστάν, στα νότια από το σύγχρονο Καράτσι, οι Μακεδόνες θα γνωρίσουν για πρώτη φορά το ρουµπίνι και το σµαράγδι.

Η διαφορά από την αρχή της εκστρατείας είναι τεράστια. Οπως θα πει το 324 π.Χ. ο Αλέξανδρος στο επαναστατηµένο στράτευµα, στο θησαυροφυλάκιο του Φιλίππου είχε βρει λιγότερααπό 60 τάλαντα και αντίθετα 500 τάλαντα χρέη. Χρειάστηκε έτσι να δανειστεί 800 τάλαντα προκειµένου να εφοδιάσει τον στρατό προτού ξεκινήσει για την Ασία και αυτό το ποσό δεν αντιπροσώπευε ούτε τους µισθούς ενός µηνός των 1.800 ιππέων και των 12.000 πεζών του.

«Ολη η Ελλάδα,όχι µόνο η Μακεδονία, ωφελήθηκε από αυτό το χρυσάφι. Μεταξύ του 330 και του 300 π.Χ. ο πλούτος φαίνεται σε όλη τη χώρα» λέει η κυρία Κοτταρίδη. «Ο Αλέξανδρος έστειλε χρυσό και νοµίσµατα στη Μακεδονία, ενώ χρυσάφι ήρθε πίσω και µε τους βετεράνους, οι οποίοι επέστρεψαν µε τα λάφυρα από την αναδιανοµή ή τους µισθούς τους. Ο πλούτος αυτός όµως δεν µένει. Μέσα σε 100 χρόνια έχει εξαφανιστεί από την Ελλάδα και έχει µετακινηθεί στα ελληνιστικά κέντρα της Βόρειας Αφρικής και της Ανατολής» καταλήγει.

Οι συνέπειες του πλουτισµού

Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου στην Ελληνιστική Εποχή, με την Πέλλα να γίνεται η μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας, είναι το αναμφισβήτητο όφελος της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ανατολή. Η γενικότερη ευμάρεια, η άνθηση του εμπορίου και η καλλιέργεια των τεχνών οφείλουν πολλά στον περσικό χρυσό. Οι αριθμοί είναι ευκρινέστεροι: Η Αθήνα στην ακμή της το 442 π.Χ. είχε προσόδους μόνο 2.000 τάλαντα. Ο Φίλιππος Β’ υπερεκμεταλλευόμενος τα ορυχεία του Παγγαίου είχε για ένα διάστημα 1.000 τάλαντα ετησίως. Αλλά η κατάκτηση των περσικών θησαυρών απέφερε στον Αλέξανδρο διακόσιες φορές περισσότερα.

Η συρροή χρυσού στην Ανατολική Μεσόγειο αλλάζει τάχιστα τις ισορροπίες. Από τη μία, συμβάλλει στην ανάπτυξη της τεχνικής και στην εντατικοποίηση της παραγωγής. Από την άλλη, δημιουργεί κύμα αγορών (ακόμη και συνειδήσεων). Οι τραπεζίτες και οι σαράφηδες που σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας αγόραζαν από τους αποστρατευμένους στρατιώτες τους χρυσούς δαρεικούς του μισθού τους, καθώς και οι πόλεις που τους ξανάχυναν και τους μετέτρεπαν σε χρυσούς στατήρες των 8,5 γραμμαρίων έκαναν επικερδείς επιχειρήσεις. uni0394εδομένου μάλιστα ότι αυτή την εποχή η ισοτιμία ανάμεσα στο χρυσό και στο ασήμι ήταν στην Ελλάδα 1 προς 10 ενώ στους Πέρσες 1 προς 13, στη uni0394ύση είχαν πολύ μεγαλύτερο συμφέρον – για την ακρίβεια, κατά 30% – να ανταλλάσσουν τα ασημένια νομίσματά τους με χρυσά…

Κερδοσκοπία και εμπόριο νομισμάτων πήγαιναν μαζί και όπως ήταν επόμενο η οικονομία της Ελλάδας βίωσε τεράστια αναστάτωση.

http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=439598


%d bloggers like this: