Posted tagged ‘μιχάλης τιβέριος’

“Αχίλλειος πτέρνα” της Ελλάδας οι αρχαιότητες, εν μέσω οικονομικής κρίσης

April 12, 2012

Έκθεμα από αέτωμα στο Μουσείο Ολυμπιακών Αγώνων στην Αρχαία Ολυμπία

 

Αντιμέτωπη με δυσθεώρητο κρατικό χρέος, η Ελλάδα συνειδητοποιεί ότι ο αρχαιολογικός της πλούτος επιβαρύνει την αναπτυξιακή της προοπτική, με τις νόμιμες ανασκαφές να αναστέλλονται, τη λαθρανασκαφή να ανθίζει, το προσωπικό των μουσείων να συρρικνώνεται και τις κλοπές εκθεμάτων από αυτά να αυξάνονται.

Με την Ελλάδα να εισέρχεται στο πέμπτο έτος ύφεσης, οι εγκεκριμένες αρχαιολογικές ανασκαφές πάσχουν από έλλειψη κονδυλίων, ευνοώντας τη λαθρανασκαφή. Τον περασμένο μήνα, η ελληνική αστυνομία συνέλαβε 44 άτομα και ανέκτησε χιλιάδες αρχαία νομίσματα και βυζαντινές εικόνες, από κύκλωμα αρχαιοκαπήλων της Βόρειας Ελλάδας. Τον Οκτώβριο, μία ακόμη συμμορία συνελήφθη, αφού μέλη της είχαν προσπαθήσει να πουλήσουν κτερίσματα από συλημένο τάφο του 6ου πΧ αιώνα.

«Ας αφήσουμε καλύτερα τα αρχαία στο χώμα, για να τα ανακαλύψουν αρχαιολόγοι του 10.000 μ.Χ., εποχή κατά την οποία ελπίζω οι Έλληνες και οι πολιτικοί τους θα επιδεικνύουν μεγαλύτερο σεβασμό στην ιστορία τους», λέει ο καθηγητής του Αριστοτέλειου, Μιχάλης Τιβέριος.

Παρ’ ότι η κρίση δεν έπληξε τη χρηματοδότηση των ξένων αρχαιολογικών σχολών στην Ελλάδα, ακόμη και οι συνήθως καλά χρηματοδοτημένες αυτές σχολές υποχρεώνονται σε «ευφάνταστες» λογιστικές μεθόδους.

«Το ελληνικό Κράτος έχει τη συμβατική υποχρέωση να μετέχει στις δαπάνες των ανασκαφών μας. Δεν υπάρχουν, όμως, χρήματα και αναγκαζόμαστε να χρηματοδοτούμε την ενοικίαση δημόσιων αποθηκών, για παράδειγμα», λέει στέλεχος ξένης αρχαιολογικής σχολής, που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Έλληνες αρχαιολόγοι διατείνονται ότι τον περασμένο μήνα η χρηματοδότηση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας μειώθηκε κατά 35%, σε σχέση με το 2011, ενώ η μείωση αυτή αναμένεται να συνεχισθεί και φέτος.
Ποσοστό 10% των υπαλλήλων του ΥΠΠΟ έχει απολυθεί, ενώ οι ελλείψεις αυτές στον τομέα της φύλαξης είχαν δεινές συνέπειες. Τον Ιανουάριο, ελαιογραφία του Πικάσο και άλλα έργα εκλάπησαν από την Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας, κατά τη διάρκεια απεργίας του προσωπικού. Ένα μήνα αργότερα, δύο ένοπλοι εισέβαλαν στο μουσείο της Ολυμπίας για να κλέψουν 70 αντικείμενα.

Από τα 106 αρχαιολογικά και βυζαντινά μουσεία της χώρας, τους 250 οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και τις 19.000 γνωστές τοποθεσίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, ελάχιστες έχουν αποφύγει τις δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης. Αν και οι συγχρηματοδοτούμενες από την Ε.Ε. αναστηλώσεις συνεχίζονται σε Ακρόπολη, Κνωσό, Δελφούς, Ολυμπία και Βεργίνα, σε άλλα σημεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, η φύλαξη είναι πλημμελής ή ανύπαρκτη.

http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathextra_1_04/04/2012_436526

Αθλητικά Ανομήματα στην Αρχαιότητα

February 25, 2011

 

discovolus

Του ΜΙΧΑΛΗ Α. ΤΙΒΕΡΙΟΥ*

 ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ μας, κατά τη διάρκεια μεγάλων αθλητικών εκδηλώσεων, σοβαρά παραπτώματα από συμμετέχοντες αθλητές δεν είναι σπάνια. Πρόσφατα [σ.σ. το άρθρο γράφτηκε το 1994] βρέθηκε ντοπαρισμένος ο γνωστός αργεντινός ποδοσφαιριστής Ντ. Μαραντόνα στο παγκόσμιο κύπελλο ποδοσφαίρου που μόλις τελείωσε. Ωστόσο θα ήταν λάθος να πιστεύει κανείς ότι τέτοια αρνητικά φαινόμενα είναι γνωρίσματα μόνον των καιρών μας.

Παρόμοια συνέβαιναν και στην αρχαιότητα, έτσι ώστε ο περιηγητής Παυσανίας τον 2ο αι. μ.Χ. να αναρωτιέται πώς είναι δυνατόν να υπάρχουν άτομα που δεν φοβούνται το θείο και «δέχονται ή δίνουν χρή­ματα για αγώνες». Στην είσοδο του σταδίου της Ολυμπίας σώζονται ως τις μέρες μας πολυάριθμες βάσεις, που κάποτε έφεραν χάλκινες εικόνες του Δία.

Πρόκειται για έργα που έγιναν με χρήματα από τα πρόστιμα που επέβαλλαν οι υπεύθυνοι των Ολυμπιακών α­γώνων στους αθλητές εκείνους οι οποίοι, κα­ταπάτησαν τον όρκο τους και προσπάθησαν να νικήσουν δωροδοκώντας τους αντιπάλους τους. Τα παλαιότερα από τα αγάλματα αυτά, γνωστά στη διάλεκτο των αρχαίων Ηλείων ως Ζάνες, στήθηκαν κατά την 98η Ολυμπιάδα (388 πΧ), με το χρηματικό πρόστιμο που πλή­ρωσε ο Θεσσαλός πυγμάχος Εύπωλος, επειδή δωροδόκησε τους αντιπάλους του.

Αλλά και οι σκανδαλώδεις από διάφορες χώρες πολιτογραφήσεις ξένων αθλητών, πολύ της μόδας τον τελευταίο καιρό στον τόπο μας και μάλιστα στον χώρο του μπάσκετ, δεν ήταν εντελώς άγνωστες στην αρχαιότητα. Οι Εφέσιοι π.χ., δίνοντας χρήματα στον κρητικό δρο­μέα Σωτάδη, τον έκαναν… συντοπίτη τους.

Δεν έλειπαν και οι οικείες στις μέρες μας περι­πτώσεις, όπου το τελικό αποτέλεσμα ενός α­γώνα το διαμόρφωναν οι κριτές με τις αποφά­σεις τους. Κατά την 96η Ολυμπιάδα (396 πΧ) οι Hλείοι Ελλανοδίκες, μη υπάρχοντος και [pullquote]Στην είσοδο του σταδίου της Ολυμπίας σώζονται ως τις μέρες μας πολυάριθμες βάσεις, που κάποτε έφεραν χάλκινες εικόνες του Δία. Πρόκειται για έργα που έγιναν με χρήματα από τα πρόστιμα που επέβαλλαν οι υπεύθυνοι των Ολυμπιακών α­γώνων στους αθλητές εκείνους οι οποίοι, κα­ταπατώντας τον όρκο τους, προσπάθησαν να νικήσουν δωροδοκώντας τους αντιπάλους τους.[/pullquote]του… φώτο-φίνις, έδωσαν τη νίκη στον αγώνα του δρόμου ταχύτητας στον συμπατριώτη τους Ευπόλεμο, αδικώντας κατάφωρα τον Αμβρακιώτη Λέοντα.

Και όπως και σήμερα έτσι και στην αρχαιότητα, ορισμένοι δρομείς επι­χειρούσαν να… κλέψουν κατά την εκκίνηση, να σπρώξουν ή να συγκρατήσουν τους αντι­πάλους τους, ενώ παλαιστές και πυγμάχοι προσπαθούσαν να κάνουν χρήση απαγο­ρευμένων λαβών ή κτυπημάτων, προκειμένου να φθάσουν στη νίκη.

Σε αρχαίες παραστάσεις παγκρατίου, ενός αγωνίσματος που συνδύαζε στοιχεία πάλης και πυγμαχίας, εικονίζονται α­θλητές που προσπαθούν να δαγκώσουν τους αντιπάλους τους ή να τους… βγάλουν το μάτι. Το «δάκνειν» και το «ορύττειν», όπως και σήμερα στην πάλη, απαγορεύ­ονταν στους περισσότερους αγώνες παγκρατί­ου.

θεαγένης_θάσιος

 

O Θεαγένης ο Θάσιος

Αλλά και τα θλιβερά γεγονότα κατά την Ολυμπιάδα του Μονάχου το 1972, όπου πα­λαιστίνιοι κομάντος αιματοκύλισαν τους αγώ­νες, έχουν παράλληλα στην αρχαιότητα. Κατά τη διάρκεια των αγώνων της 104ης Ολυμπιά­δας (364 π.Χ.) φονικές μάχες, με πρωταγωνι­στές τους Ηλείους και τους Αρκάδες, ξέσπα­σαν μέσα στον ιερό χώρο της Ολυμπίας, προ­καλώντας πανικό σε αθλητές και θεατές.

Αξιομνημόνευτη είναι η περίπτωση της τιμω­ρίας του περίφημου Θάσιου αθλητή Θεαγένη κατά την 75η Ολυμπιάδα (480 π.Χ.). Οι Ελλα­νοδίκες τον τιμώρησαν με πολύ σοβαρό χρημα­τικό πρόστιμο, επειδή κατά τη γνώμη τους αγω­νίστηκε όχι σύμφωνα με το αρμόζον αθλητικό πνεύμα, αλλά μόνο και μόνο για να ταπεινώσει τον περίφημο πυγμάχο Εύθυμο από τους Λοκρούς της Μεγάλης Ελλάδας. Μοναδική ίσως είναι η αιτία της τιμωρίας του παγκρατιαστή Σαραπίωνα από την Αλεξάνδρεια. Ο αθλητής αυτός κατά τη διάρκεια της 201ης Ολυμπιάδας (25 μΧ), επειδή φοβήθηκε τους αντιπάλους του… φρόντισε να εξαφανιστεί.

Παραπτώματα φαίνεται ότι είχαμε και πριν από τους αγώνες, κατά τη διάρκεια του καθο­ρισμένου προγράμματος προετοιμασίας και δίαιτας που ήταν υποχρεωμένοι να ακο­λουθούν οι συμμετέχοντες αθλητές. Στην Ολυμπία, στον όρκο που έδιναν οι τελευταίοι μπροστά στο άγαλμα του τιμωρού Δία, βεβαί­ωναν, ανάμεσα στα άλλα, ότι για δέκα μήνες πριν από τους αγώνες τήρησαν με ακρίβεια τους κανόνες της προετοιμασίας.

Είναι χαρα­κτηριστικό ότι, εκτός από τους ίδιους τους α­θλητές, ορκίζονταν για τη σωστή τήρηση αυτών των κανόνων και οι πατεράδες τους, τα αδέλφια τους και οι προπονητές τους. Για όλες τις παραβάσεις οι υπεύθυνοι τιμωρού­νταν με καταβολή χρηματικών προστίμων, με αποκλεισμό από τους αγώνες και με μαστίγω­ση. Πρόκειται για τις συνήθεις ποινές και της σημερινής αθλητικής δικαιοσύνης, μη εξαι­ρουμένης ούτε αυτής της μαστίγωσης, που, ως γνωστόν, εξακολουθεί να υφίσταται σε κράτη με ισχυρή μουσουλμανική παράδοση.

Πηγή: Το Βήμα, 31 Ιουλίου 1994

* Ο κ. Μιχάλης Α. Τιβέριος είναι καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Οι Μουσικοί Αγώνες κατά την Αρχαιότητα

February 15, 2011

Μιχ. Α. Τιβέριος

 

Αρκετές γιορτές του αρχαίου ελληνικού κόσμου είχαν στο πρόγραμμα τους αγώνες χορού, που, ως γνωστόν συνοδεύονταν πάντα α­πό μουσική, σχετικά περιορισμένοι όμως ήταν οι διαγωνισμοί εκτέλεσης μουσικής οργάνων. Τα συνήθη αγω­νίσματα σι ους τελευταίους ήταν τέσ­σερα και πιο συγκεκριμένα αυτά της κιθαρωδίας. αυλωδίας, κιθαριστικής (ή ψιλοκιθαριστικής) και αυλητικής. Στα δύο πρώτα το παίξιμο της κιθάρας και του αυλού συνοδευ­όταν από τραγούδι, ενώ στα υπόλοι­πα είχαμε σόλο κιθάρα και σόλο αυ­λό αντίστοιχα. Η λυρωδία και γενικά το παίξιμο της λύρας, αν και ήταν ε­πίσης διαδεδομένα, δεν φαίνεται να ήταν συχνά σε δημόσιους χώρους. Περιορίζονταν συνήθως σε συμπο­σιακούς και οικογενειακούς κύ­κλους.

[pullquote]Στα Πύθια, τη μεγαλύτερη δελφική γιορτή, οι μουσικοί αγώνες δεν ήταν μόνο οι αρχαιότεροι του όλου προγράμμα­τος αλλά συγχρόνως αποτελούσαν και ένα από τα πιο λαμπρά του μέ­ρη. Και αυτό ασφαλώς εξαιτίας της γνωστής στενής σχέσης του Απόλ­λωνα με τη μουσική. Η κιθαρωδία, κατά την οποία το ίδιο άτομο έπαιζε κιθάρα και τραγουδούσε, ήταν πά­ντα το παλιότερο και πιο σεβαστό μουσικό αγώνισμα.[/pullquote]Χωρίς αμφιβολία οι πιο σημαντι­κοί μουσικοί αγώνες της αρχαιότη­τας διεξάγονταν στους Δελφούς, στο ιερό του Απόλλωνα. Στα Πύθια, τη μεγαλύτερη δελφική γιορτή, οι μουσικοί αγώνες δεν ήταν μόνο οι αρχαιότεροι του όλου προγράμμα­τος αλλά συγχρόνως αποτελούσαν και ένα από τα πιο λαμπρά του μέ­ρη. Και αυτό ασφαλώς εξαιτίας της γνωστής στενής σχέσης του Απόλ­λωνα με τη μουσική. Η κιθαρωδία, κατά την οποία το ίδιο άτομο έπαιζε κιθάρα και τραγουδούσε, ήταν πά­ντα το παλιότερο και πιο σεβαστό μουσικό αγώνισμα. Από το 586 π.Χ, χρονιά που τα Πύθια άρχισαν να γιορτάζονται κάθε τέσσερα χρόνια, στο όλο πρόγραμμα της γιορτής προστέθηκαν και τα αγωνίσματα της αυλωδίας και αυλητικής. Νικη­τές αναδείχτηκαν τότε στη μεν αυλωδία και αυλητική ο Aρκάδας Εχέμβοστος και ο Αργείος Σακάδας αντίστοιχα, ενώ στην κιθαρωδία ο Kεφαλλονίτης Μελάμπους. 0 Σακά­δας ήταν ένας περίφημος αυλητής που νίκησε και κατά τα δύο επόμε­να Πύθια, σε αυτά δηλαδή του 582 και 578 π.Χ. Έγινε διάσημος γιατί α­νάμεσα σια άλλα εφεύρε και καθιέ­ρωσε για τα Πύθια τον πιο σημαντι­κό αυλητικό νόμο. τον λεγόμενο πυθικόν, που «υπήρξε το πρώτο γνω­στό είδος προγραμματικής μουσικής». Αποτελείτο από πέντε μέρη που περιέγραφαν διάφορες φάσεις του αγώνα του Απόλλωνα με τον Πύθωνα, τον φοβερό δράκοντα των Δελφών. Στον Σακάδα πιθανόν ο­φείλεται και η ανακάλυψη του λεγό­μενου τριμερούς ή τριμελούς νόμου, «σύμφωνα με τον οποίο το καθένα από τα τρία μέρη του τραγουδιόταν εναλλάξ στη δωρική, στη φρυγική και στη λυδική αρμονία·. Ωστόσο το αγώνισμα της αυλωδίας δεν φαί­νεται να ευτύχησε στους Δελφούς. Στα αμέσως επόμενα Πύθια, <»: αυ­τά δηλαδή του 582 π.Χ., στο οποία και αποφάσισαν να δίνουν στους νι­κητές ως έπαθλο στεφάνι από φύλ­λα δάφνης, βγήκαν από το πρό­γραμμα. Και από επειδή οι μελω­δίες που ακούγονταν με τη συνο­δεία αυλού θεωρήθηκαν καταθλι­πτικές, αφού και τα ίδια τα λόγια τους είχαν έντονο θρηνητικό χαρα­κτήρα. Η κιθαριστική ήταν το νεότε­ρο από τα μουσικά αγωνίσματα των Πυθικών αγώνων. Συμπεριελήφθη στα Πύθια του 558 π.Χ και νικητής αναδείχθηκε ο Τεγεάτης Αγέλαος.

Αλλά εκτός από τα Πύθια, μουσι­κούς αγώνες είχαμε και κατά τη διάρκεια των Παναθηναίων, της με­γάλης γιορτής της αρχαίας Αθήνας. Για ίο πότε ακριβώς μπήκαν τα μου­σικά αγωνίσματα στο παναθηναϊκό πρόγραμμα δεν είμαστε καλά πληρο­φορημένοι. Υπάρχουν κάποιες εν­δείξεις που επιτρέπουν να θεωρή­σουμε ότι αυτό συνέβη κατά το δεύ­τερο μισό του 6ου αι. π.Χ, όταν την εξουσία στην Αθήνα την είχαν οι  Πεισιστρατίδες. Σε μια τέτοπια περίπτωση η πληροφορία του Πλουτάρχου, σύμφωνα με την οποία ο Περικλής πρώτον εφηφίσατο μουσικής αγώνα τοις Παναθηναίοις άγεσθαι, 

δεν είναι ακριβής. Δεν αποκλείεται ο Περικλής να αναδιοργάνωσε και όχι να πρωτοίδρυσε τους παναθη­ναϊκούς μουσικούς αγώνες. Για τους αγώνες αυτούς οι πληροφορίες μας είναι μάλλον λιγοστές. Γνωρίζουμε μερικά ονόματα νικητών, όπως π.χ. του διάσημου αυλητή Μίδα από τον Ακράγαντα, του περίφημου κιθαρωδού Φρύνι από τη Μυτιλήνη και του γνωστού κιθαρωδού Εξηκεστίδη. Ο Φρύνις ήταν ένας από τους μεγά­λους καινοτόμους μουσικούς του 5ου αι. πΧ Χρησιμοποιώντας εννεάχορδη κιθάρα αντί της παραδοσιακής επτάχορδης. κατηγορήθηκε α­κόμη και ως διαφθορέας της μουσι­κής. Για τον Μίδα, που δύο φορές στις πρώτες δεκαετίες του 5ου αι. πΧ κέρδισε και τα Πύθια ώστε ο Πίνδαρος του αφιέρωσε τον δωδέ­κατο Πυθιόνικο του, παραδίδεται το εξής ανέκδοτο. Κατά τη διάρκεια ε­νός αγώνα το επιστόμιο του αυλού του έφυγε από τη θέση του και κόλλησε στον ουρανίσκο του. Ωστόσο ε­κείνος συνέχισε απτόητος το παίξιμό του γοητεύοντας το κοινό, καταχτώ­ντας μάλιστα και την πρώτη νίκη!

Από μια επιγραφή των αρχών του 4ου αι. π Χ. γνωρίζουμε ότι τα έπα­θλα για τους νικητές των μουσικών αγωνισμάτων στα Παναθήναια ήταν σημαντικά. Ο νικητής π.χ. της κιθαρωδίας, του σπουδαιότερου μουσι­κού αγωνίσματος, έπαιρνε ως έπα­θλο ένα χρυσό στεφάνι αξίας 1.000 δρχ. και ένα αργυρό αξίας 500 δρχ., και αυτά σε μια εποχή που το μερο­κάματο ίσως να ήταν γύρω στη μία δραχμή.

Πιθανόν πολλοί να μη γνωρίζουν ότι η Αθήνα διέθετε Μέγαρα Μουσι­κής ήδη από την αρχαιότητα. Το πρώτο από τα κτίσματα αυτά, τα ο­ποία ονομάζονταν Ωδεία, βρισκόταν στη ΝΑ πλαγιά της Ακρόπολης και η ανασκαφική του εξερεύνηση δεν έ­χει ακόμη ολοκληρωθεί Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη έγινε στα χρόνια του Περικλή, στη δεκαε­τία 450-440 πΧ, ενώ δεν αποκλείε­ται κάποιοι χώροι με ανάλογο προορισμό να υπήρχαν στην Αθήνα ακό­μη και σε παλιότερη εποχή. Το Ω­δείο του Περικλή, για το οποίο αρ­χαίοι συγγραφείς μας πληροφορούν ότι ήταν πολύεδρον και πολύστυλον, ήταν το μεγαλύτερο μη λατρευ­τικό στεγασμένο κτίριο της ελληνι­κής αρχαιότητας. Ήταν ένα εντυπω­σιακό σε όγκο ορθογώνιο οικοδόμη­μα, διαστάσεων περίπου 62X68 μ., που εσωτερικά είχε γύρω στους 80 κίονες για να υποβαστάζουν την τε­ράστια οροφή του. Τα εδώλια, όπου κάθονταν οι θεατές, ήιαν μάλλον ξύλινα και βρίσκονταν κατά μήκος των τοίχων του. Η στέγη ήταν επικλι­νής και προς τις τέσσερις πλευρές του. δίνοντας έτσι την εντύπωση μιας σκηνής, που στους αρχαίους θύμιζε τη σκηνή του Ξέρξη. Μίμημα της βασιλέως σκηνής χαρακτηρίζει το κτίριο ο Πλούταρχος. Το κτίσμα αυτό πυρπολήθηκε κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης από τον μοιραίο στρατηγό Σύλλα το 86 πΧ. Σύντομα όμως βρέθηκε… σπόνσο­ρας – για να χρησιμοποιήσω μια… μοντέρνα λέξη -, ο βασιλιάς της Καππαδοκίας Αριοβαρζάνης ο Φιλοπάτωρ (65-52 πΧ) και ξανακτίστηκε. Το τολμηρής αρχιτεκτονικής σύλληψης λαμπρό αυτό οικοδόμημα φαίνεται να καταστράφηκε ολοσχερώς κατά την επιδρομή των Ερούλων του 267 μ Χ και ενώ στο μεταξύ άλλοι χορηγοί είχαν κοσμήσει την Α­θήνα με δύο ακόμη Ωδεία. Το ένα, κτισμένο στην αρχαία αγορά, με χρήματα που έδωσε γύρω στο 15 π .Χ ο γαμπρός του Αυγούστου Μάρ­κος Αγρίππας και το άλλο, στη ΝΔ πλαγιά της Ακρόπολης, με χρήματα που διέθεσε ανάμεσα στα 160 και 174 μ.Χ. ο γνωστός βαθύπλουτος της εποχής Ηρώδης Αττικός. Και εί­ναι χαρακτηριστικό ότι το τελευταίο, έστω και άστεγο, φιλοξενεί μουσι­κές παραστάσεις ακόμη και σήμερα!

Ο κ. Μιχάλης Α Τιβέριος είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας τον Α­ριστοτελείου Πανεπιστημίου θεσσαλονίκης. 

Πηγή: To Bήμα


%d bloggers like this: