Archive for July 2015

Απροστάτευτη παραμένει η Αμφίπολη

July 31, 2015

Amphipoli

Δεύτερο χειμώνα χωρίς καμία θωράκιση κινδυνεύει να περάσει το μνημείο που αποκαλύφθηκε πέρυσι κατά την ανασκαφή στον λόφο Καστά, στην Αμφίπολη.

Ενώ τα φώτα της δημοσιότητας και των φροντίδων ήταν στραμμένα επάνω του πέρυσι τέτοιες μέρες και μέχρι τις αρχές του 2015, φέτος υπάρχει σκοτεινιά. Δεν είναι επισκέψιμο ούτε καν από ειδικές ομάδες επιστημόνων και εκτός από μερικές συμπληρωματικές πρώτες βοήθειες, τίποτε άλλο δεν έχει γίνει. Ο προγραμματισμός που είχε γίνει από την προηγούμενη πολιτική ηγεσία ήταν να παραληφθούν τον Φεβρουάριο οι δύο μελέτες που έχει συντάξει ο μηχανικός Δ. Εγγλέζος, η γεωστατική και η γεωδομική του τύμβου.

Πρόκειται για τις βασικότερες μελέτες, πάνω στις οποίες θα στηριχθούν όλες οι υπόλοιπες. Οι μελέτες δεν έχουν παραληφθεί μέχρι σήμερα, διότι δεν έχουν διατεθεί τα χρήματα ώστε να πληρωθούν.

Και ενώ κάθε τόσο η νυν πολιτική ηγεσία αναφέρεται στο μνημείο σαν να έχουν δρομολογηθεί όλες οι απαραίτητες διαδικασίες για τη συντήρηση και ανάδειξή του, η πραγματικότητα είναι δραματική: ελάχιστες επιτόπου συντηρήσεις έγιναν σε τμήματα λίθου που φέρουν χρώμα, καθώς και στις γλυπτές Καρυάτιδες. Τόσο τα υπόλοιπα στοιχεία του τάφου όσο και τα πρανή έμειναν χωρίς καμιά επέμβαση.

Το μόνο που έγινε είναι να καλυφθούν με λιόπανα τα πρανή όχι για να συγκρατηθούν τα χώματα που πέφτουν -αδύνατον διά τέτοιας μεθόδου- αλλά για να μη φαίνεται η έκταση των κατολισθήσεων, που κάθε μέρα αυξάνει.

Όπως λέει στο «Εθνος» ειδικός μηχανικός, με τα πρωτοβρόχια οι φθορές στα πρανή του περιβόλου που έχουν ανασκαφεί θα είναι πολύ μεγάλες, διότι ό,τι στεγνώνει τώρα, θρύβεται, δηλαδή αποκτά πυκνό εσωτερικό δίκτυο ρωγμών εξαιτίας του οποίου θα κοπεί σε μικρά κομμάτια.

Η λύση

Η μελέτη αποχωμάτωσης και αποστραγγιστικών έργων στον τύμβο προέχει, ωστόσο ούτε αυτή μπορεί να γίνει χωρίς τις δύο βασικές μελέτες. Όσο και αν η αναπληρώτρια γενική γραμματέας Μαρία Βλαζάκη ζητά λύσεις από τις υπηρεσίες του υπουργείου στις συσκέψεις στις οποίες προεδρεύει, η λύση είναι στα χέρια της: να βρει τρόπο να πληρωθούν και να παραληφθούν οι μελέτες, που είναι έτοιμες εδώ και πολλούς μήνες.

Ακόμα όμως και αν παραληφθούν οι μελέτες Εγγλέζου, και πάλι δεν είναι βέβαιο πως ο καιρός δεν θα προλάβει τους επιστήμονες. Έστω ότι οι σχετικές μελέτες Εγγλέζου, Διεύθυνσης Συντήρησης και Κέντρου Λίθου συζητηθούν στο πρώτο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο μετά τις διακοπές, την 1η Σεπτεμβρίου. Μέχρι να ξεκινήσει η εφαρμογή τους, θα απαιτηθεί περισσότερο από ένας μήνας. Τον Οκτώβριο οι καιρικές συνθήκες στην Αμφίπολη είναι σκληρές, με πολλές βροχές και στη συνέχεια με παγετούς. Άρα, το μνημείο κινδυνεύει να μείνει εντελώς απροστάτευτο.

Ας προσθέσουμε ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν καν αγοραστεί μηχανήματα καταγραφής σεισμικών δονήσεων και εσωτερικών συνθηκών, χωρίς τα οποία οι όποιες μελέτες και μετρήσεις είναι αδύνατες. Ούτε έχουν παραδοθεί στοιχεία από την ανασκαφική ομάδα, όπως π.χ. οι αποτυπώσεις, απαραίτητα για τις μελέτες. Τέλος, η Διεύθυνση Συντήρησης ανέλαβε και τα γλυπτά, δουλειά του Κέντρου Λίθου.

Αναμένοντας τα ανασκαφικά πορίσματα της κυρίας Περιστέρη, που έχει υποχρέωση από τον αρχαιολογικό νόμο να τα καταθέσει μέχρι τον Σεπτέμβριο, θα κρατάμε την αναπνοή μας αναμένοντας τα μέτρα προστασίας. Η προηγούμενη πολιτική ηγεσία είχε σχεδιάσει να δοθεί ποσόν από τα χρήματα δημοσίων επενδύσεων για την οχύρωση του μνημείου από τον Μάρτιο, με στόχο μέχρι τον Απρίλιο-Μάιο του ’15 να είναι επισκέψιμο από επιστήμονες. Μετά τις εκλογές, ωστόσο, ελάχιστα έχουν γίνει.

Ποιοι ενοχλούνται, άραγε, από το μνημείο και ποιοι εφησυχάζουν οδηγώντας το σε περιπέτειες;

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ, Εθνος

Σκοπιανός μεγαλοϊδεατισμός

July 30, 2015

Grouevski_Vergina_Star

Στο αστρονομικό, για τα δεδομένα της οικονομίας της ΠΓΔΜ, ποσό των 570 εκατ.ευρώ έχει ανέλθει το κόστος του πολύκροτου σχεδίου της κυβέρνησης του Νίκολα Γκρούεφσκι για την ανάπλαση-μνειμειοθέτηση της πλατείας των Σκοπίων, γνωστό και ως σχέδιο « Σκόπια 2014», σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε το δημοσιογραφικό ερευνητικό δίκτυο Balkan Investigative Reporting Network (BIRN).

Αρχικά, το κόστος του σχεδίου αυτού, το οποίο ξεκίνησε να υλοποιείται το 2010 και είχε ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2014, χωρίς ακόμη να έχει τελειώσει, προβλεπόταν να φτάσει τα 80 εκατ. ευρώ. Όμως στη διάρκεια προστέθηκαν και άλλα έργα , τα οποία κρίθηκαν απαραίτητα, με αποτέλεσμα το κόστος του να ανέλθει στα 570 εκατ. ευρώ.

Το γεγονός ότι το κόστος του σχεδίου «Σκόπια 2014» ξεπέρασε κατά πολύ το αρχικό προβλεπόμενο των 80 εκατ. ευρώ γνωστοποίησε, τον Απρίλιο του 2013, η υπουργός Πολιτισμού της χώρας Ελιζαμπέτα Κάντσεσκα-Μίλεφσκα, η οποία είχε δηλώσει ότι το κόστος είχε ανέλθει, μέχρι τότε, στα 207 εκατ.ευρώ.

Το σχέδιο « Σκόπια 2014» περιλαμβάνει ανέγερση δημόσιων κτηρίων σε ρυθμούς μπαρόκ και νεοκλασικισμού και τοποθέτηση μνημείων και αγαλμάτων ( όπως του Μ.Αλεξάνδρου και του Φιλίππου Β’) στην κεντρική πλατεία των Σκοπίων.

Ναυτεμπορική

Ανακάλυψη μαρμάρινου αγάλματος στην πανεπιστημιακή ανασκαφή της Αγοράς της Πέλλας

July 29, 2015

Pella_S

Κατά την έρευνα πεδίου στη βόρεια στοά της Αγοράς της Πέλλας, στο στρώμα καταστροφής του χώρου 10, εντοπίστηκε μαρμάρινο άγαλμα φυσικού μεγέθους σε πολλά τμήματα, που συγκολλούνται.

Απεικονίζεται όρθια ανδρική γενειοφόρος μορφή. Φορά δορά και φέρει ενδρομίδες. Διατηρούνται σποραδικά υπολείμματα χρωμάτων. Η μορφή με πιθανότητα ανήκει στον κόσμο του Διονύσου (Σιληνός).

Pella_agalma

Ο χώρος στον οποίο βρέθηκε φαίνεται να είχε λατρευτικό χαρακτήρα αφού από χρόνια έχει εντοπιστεί ημικυκλική κατασκευή με παροχές μικρών μολύβδινων σωλήνων όπου, με μηχανικό τρόπο από δύο δεξαμενές στο πίσω μέρος, παροχετεύονταν μικρή ποσότητα υγρού. Η θέση είχε χαρακτηριστεί ως λατρευτικός χώρος.

Διευθυντής της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής της Αγοράς Πέλλας είναι ο Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, Ιωάννης Μ. Ακαμάτης.

Το άγαλμα έχει μεταφερθεί στα εργαστήρια συντήρησης του αρχαιολογικού χώρου της Πέλλας.

Οι αγρότες της Μακεδονίας πριν από 5.500 χρόνια

July 28, 2015

assets_LARGE_t_420_54540330_type12128

Δυσανεξία στη λακτόζη είχαν οι κάτοικοι οικισμού της Εποχής του Χαλκού (2500 π.Χ.-1850 π.Χ.) στη θέση Ξεροπήγαδο στην Κοιλάδα Κοζάνης και ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να πέψουν το γάλα.

Επιπλέον είχαν καστανά μάτια και σκουρόχρωμη επιδερμίδα. Τα νέα δεδομένα έφερε στο φως η ανάλυση του DNA από σκελετικά κατάλοιπα που βρέθηκαν στο νεκροταφείο της Εποχής του Χαλκού, ένα από τα ελάχιστα αυτής της περιόδους που ερευνήθηκαν συστηματικά στον χώρο της Μακεδονίας.

assets_LARGE_t_420_54540326Πήλινο ειδώλιο από τη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης

Το αρχαίο DNA ανοίγει ένα νέο παράθυρο στην αρχαιολογική έρευνα και η ανάλυσή του δίνει πολύτιμα στοιχεία, όπως αυτά για το νεκροταφείο στο Ξεροπήγαδο που εκτείνονταν σε 1.500 τ.μ., διατήρησε 214 τάφους και «φιλοξένησε» 22 νεκρούς. Περισσότερα θα γίνουν γνωστά στη διάρκεια ημερίδας που οργανώνεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, την ερχόμενη Πέμπτη (30/7), στο πλαίσιο της έκθεσης με τίτλο «Αρχαίο DNA. Παράθυρο στο παρελθόν και στο μέλλον», η οποία θα διαρκέσει έως τον Μάιο του 2016.

Τα δεδομένα

Διακεκριμένοι παλαιογενετιστές απ’ όλο τον κόσμο θα δώσουν στοιχεία και λεπτομέρειες για τη συλλογή των δεδομένων και τις απαντήσεις που δίνει το DNA σε μια σειρά ζητήματα.

PontokomiΠήλινο γυναικείο ειδώλιο από την Ποντοκώμη Κοζάνης και κάτω φιάλη από τα Παλιάμπελα Πιερίας (και τα δύο αντικείμενα χρονολογούνται στη Μέση Νεολιθική Περίοδο)

«Η ανάλυση του αρχαίου DNΑ μας δίνει τα μορφολογικά χαρακτηριστικά, τις παθολογίες, τη λειτουργία του οργανισμού και τις μετακινήσεις που πληθυσμού του αρχαίου ανθρώπου», εξηγεί στο «Εθνος», η επίκουρη καθηγήτρια Φυσικής Ανθρωπολογίας στο τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και επιστημονικά υπεύθυνη της ημερίδας, Χριστίνα Παπαγεωργοπούλου. Ένα εξίσου σημαντικό εύρημα για τον ελλαδικό χώρο αποτελεί η ανάκτηση ολόκληρων γονιδιωμάτων από τρεις προϊστορικούς αγρότες που έζησαν στη Βόρεια Ελλάδα 7.500 με 5.500 χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα. Πρόκειται για αγρότες από τους νεολιθικούς οικισμούς στα Παλιάμπελα Κολινδρού και στα Ρεβένια Κορινού στην Πιερία, καθώς και από το Κλείτος Κοζάνης, έτσι οι επιστήμονες έχουν πλέον συγκεντρωμένο όλο το DNA τους.

«Τα δεδομένα αυτά αναλύονται και σίγουρα θα ρίξουν φως στις προγονικές σχέσεις των πρώτων Ευρωπαίων και θα δώσουν πλήθος πληροφοριών που συνδέονται με λειτουργικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά», σημείωσε η κ. Παπαγεωργοπούλου. Το αρχαίο DNA είναι κάθε ποσότητα DNA που μπορεί να ανακτηθεί από νεκρούς οργανισμούς-σκελετούς, μούμιες, κατάλοιπα προϊστορικών ή εξαφανισμένων ζώων. Μέσα από περίπλοκες και χρονοβόρες εργαστηριακές αναλύσεις ανασυντίθεται η βιολογική ιστορία και εξέλιξη αρχαίων και σύγχρονων πληθυσμών, ανθρώπων και ζώων.

Με τη μελέτη του οι επιστήμονες μπορούν πλέον να κατανοήσουν τη γενετική σχέση των σύγχρονων ανθρώπων με τα εξαφανισμένα είδη του γένους Homo, όπως οι Νεάντερταλ, να αναζητήσουν απαντήσεις σε ερωτήματα όπως η εισαγωγή του νεολιθικού τρόπου παραγωγής, να μελετήσουν την εξέλιξη των μορφολογικών χαρακτηριστικών, να προσδιορίσουν τον βαθμό συγγένειας ανάμεσα σε αρχαίους σκελετούς, να πιστοποιήσουν την ύπαρξη παθολογιών και να μελετήσουν διαχρονικά την εξέλιξη ασθενειών.

«Μπορούμε να ανασυνθέσουμε μια πραγματική βιογραφία των προϊστορικών ανθρώπων», λένε οι επιστήμονες.

ΠΛΟΥΣΙΟ ΟΠΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Η έκθεση «Αρχαίο DNA. Παράθυρο στο παρελθόν και το μέλλον» εισάγει τον επισκέπτη με απλό και περιεκτικό τρόπο, χωρίς όμως να θυσιάζει την επιστημονική εγκυρότητα, στη μελέτη του αρχαίου DNA και τα αποτελέσματά της. Με ευσύνοπτο τρόπο παρουσιάζει όλα τα διαδοχικά στάδια της παλαιογενετικής έρευνας, δηλαδή τη συλλογή και δειγματοληψία του υλικού, τις εργαστηριακές αναλύσεις, την επεξεργασία και ερμηνεία των δεδομένων, καθώς και όλες τις κατηγορίες των αποτελεσμάτων που αυτή μπορεί να προσφέρει.

Περιλαμβάνει επίσης πλούσιο εποπτικό υλικό, προβολή ταινίας και έκθεση των αντικειμένων που χρησιμοποιούνται στο εργαστήριο στο στάδιο της ανάλυσης του αρχαίου DNA. Επίσης το υλικό πλαισιώνεται από αρχαία αντικείμενα που αποκάλυψαν οι έρευνες στις ίδιες αρχαιολογικές θέσεις του βορειοελλαδικού χώρου από τις οποίες προέρχεται και το σκελετικό υλικό στο οποίο βασίζεται η έρευνα του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ, Εθνος

Αμφίπολη: Βραβείο αρχαιολογικής ανακάλυψης

July 23, 2015

amfipoli-brabeio-arxaiologikis-anakalupsis

Το «Διεθνές βραβείο αρχαιολογικής ανακάλυψης» της εκδήλωσης Μεσογειακού Αρχαιολογικού Τουρισμού, της μοναδικής Έκθεσης Αρχαιολογίας παγκοσμίως που εδράζει στο Capaccio – Paestum στην Ιταλία, θα δοθεί στην ανασκαφή της Αμφίπολης.

Το πρώτο βραβείο (χρυσό μετάλλιο) θα απονεμηθεί σε τελετή η οποία θα γίνει στις 30 Οκτωβρίου στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας πόλης Paestum. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «La Stampa», το μνημείο χαρακτηρίζεται ως ο μεγαλύτερος αρχαίος τάφος που βρέθηκε ποτέ στην Ελλάδα.

Ένα μοναδικό μνημείο που δεν έχει προηγούμενο στον ελλαδικό χώρο

«Η ομάδα των Ελλήνων αρχαιολόγων με επικεφαλής την Κατερίνα Περιστέρη έχει βρει τον μεγαλύτερο αρχαίο τάφο που βρέθηκε ποτέ στην Ελλάδα. Το ανάχωμα έχει περίμετρο 496 μέτρων. Το σύνολο της βάσης, ένας τέλειος κύκλος, υποστηρίζεται από έναν τοίχο τρία μέτρα ύψος, με μια άριστη ορθομαρμάρωση από εκλεκτό μάρμαρο Θάσου.

Η ομάδα εργάζεται στον τάφο από το 2009, αλλά στις 10 Αυγούστου 2014 εντοπίστηκε και αποκαλύφθηκε μια εντυπωσιακή είσοδος, μια μαρμάρινη πόρτα που φρουρείται από δύο φτερωτές σφίγγες που κάθονται σε ένα υπέρθυρο, και που διατηρεί τα ίχνη της αρχικής μορφής σε χρώματα, κόκκινο, μπλε, μαύρο.

amfipoli-brabeio-arxaiologikis-anakalupsis (1)Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «La Stampa», το μνημείο χαρακτηρίζεται ως ο μεγαλύτερος αρχαίος τάφος που βρέθηκε ποτέ στην Ελλάδα.

Βρέθηκαν μοναδικές Καρυάτιδες, ένα υπέροχο ψηφιδωτό, νεκρικός θάλαμος και ένα λιοντάρι το οποίο ήταν την κορυφή του λόφου που έκρυβε τον τάφο. Ένα μοναδικό μνημείο που δεν έχει προηγούμενο στον ελλαδικό χώρο», γράφει – μεταξύ άλλων – η «La Stamba».

Οι τέσσερις ανασκαφές που ήταν υποψήφιες μαζί με την Αμφίπολη και θα διεκδικήσουν ένα ειδικό βραβείο, το οποίο θα αποφασιστεί έπειτα από ψηφοφορία του κοινού στη σελίδα της εκδήλωσης στο Facebook είναι:

1. Tα αρχαιότερα ανθρώπινα ίχνη στην Ευρώπη στην Αγγλία
2. O τάφος Khentakawess ΙΙΙ στο Abu Sir στην Αίγυπτο
3. O τάφος ενός πρίγκιπα των Γαλατών στο Warcq της Γαλλίας
4. Ο Θησαυρός της Orselina στο καντόνι του Τιτσίνο Ελβετίας.

Ναυτεμπορική

Greek Ministry of Culture: Archaeological Excavations And Historical Facts about Philip II’s Tomb

July 22, 2015

 

It was recently published in the American journal ”Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)” a paleoanthropological study by Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga , concerning bones that have been found in the cist tomb (Tomb I) of the Royal Burial Cluster, excavated in the ’70s by the late professor Manolis Andronikos in the Great Tumulus at Aigai. In this study Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga claim that the male skeletal remains belong to Philip II, while the female and infant skeletal remains belong to the last wife of the king of Macedon, Cleopatra and her daughter Europe. The same had been proposed earlier by the historian E. Borza but it was not accepted by the scientific community.


Although there is an abundance of relevant scientific publications, because the theme is of particular interest to the public, it is necessary, in order to avoid confusion and misunderstandings, to provide in summary the following archaeological-historical data necessary for the proper understanding and thus the interpretation of specific findings:

1. Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga examined part and not all of the bones found in the Tomb I.

2. The Tomb I of the Great Tumulus at Aigai, is a monument that has the form of a cist (box-shaped )and it is the smallest and less monumental tomb of the Royal Burial Cluster, which also includes two large unplundered Macedonian Tombs (Tomb II recognized by Manolis Andronikos as the tomb of Philip II and Tomb III unanimously attributed to Alexander IV, son of Alexander the Great and Roxane) and a third Macedonian Tomb looted and heavily damaged (“The free standing columns Tomb”), dating to the early 3rd c. BC which is the latest dated of the cluster.

3. The cist Tomb I, in the interior of which is preserved the fresco depicting the abduction of Persephone, was plundered, but it contained several clay vessels, safely dating the tomb and the original burial in the last decades of the first half of the 4th century. BC, with the upper limit in 350 BC. However, as is well known from the ancient written sources, Philip II was assassinated in 336 BC, and his wife Cleopatra was executed a few months after his death. Thus there is a substantial period of time that is difficult if not impossible to bridge.

4. The bones of the deceased that this study attempts to link with Philip II, in particular the bones of the legs (shins and the ossicles of the foot) were not found on the floor of the tomb, like the bones of a woman and her neonate, but they were found about 20 cm higher of the original burial, on a layer containing stones and limestone fragments, within the soil of backfill that came into the grave after its looting. The fact of finding bones in connection with each other, belonging to a shin , signifies “articulation”, i.e. the presence of muscle tissue that hold them altogether, and eliminates the possibility that these bones came from the disturbance of the original burial (the woman’s body was completely dissolved and her bones were found mixed and gathered in two groups on the mortar of the floor). It is obvious that the body of the deceased to whom these bones belong are deposited or “rejected” in the grave after the looting of the tomb, which, as the stratigraphy indicated, is associated with the destruction and plunder of the neighboring overground “Heroon”.

5. The destruction of the royal necropolis of Aigai is a historical fact attested by the ancient written sources and has absolutely confirmed by the archaeological excavations. It is a fact happened in 276/5 BC, when the Gauls mercenaries of Pyrrhus occupied the ancient Metropolis of the Kingdom of Macedon. As indicated by the findings of the debris (pottery, coins etc.), the Great Tumulus which covered the cluster of royal tombs and sealed the looted tomb I and the remains of “Heroon”, which is right next to it, was built before the mid-3rd century BC . Thus, the incident with the dead man who was placed or “rejected” in the looted cist Tomb I must have happened between 276/5 and 250 BC. It is worth noting that similar phenomena of “rejection” of dead men have been noticed in other looted tombs of royal clusters of Aigai and has already been suggested by the excavators the possibility that such skeletons belong to tomb robbers.

6. The dead is not crimated, however, as evidenced by the ancient sources and demonstrated by the very rich archaeological findsof Aigai, since the early 6th century BC, cremation in grand pyres with burial offers is the norm for the Macedonian kings, a custom which during the reign of Philip II and Alexander the Great expanded to the Royal Companions.

7. The argument on which Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga support their interpretation is the claim that the person is about 45 years old with trauma to the leg. The average age or lameness are not exclusive identification characteristics of Philip II. On the contrary the data from the excavation make the proposed identification unlikely. The man, whose bones were found in the tomb I could not be Philip II or any other member of the royal family. Apparently the tomb belongs to the woman. Her baby according to the first scholar who studied the bones, Professor J. Musgrave, was fetus or newborn, so it is likely that the woman died in childbirth. The link with a woman reinforces both the thematic of the wall paintings -Abduction of Persephone, Demeter, Moires- and the grave goods found in the tomb -fragments of jewelry, perfume bottles, marble seashells-shaped vessels and the complete lack of weapons or weapons fragments.

It is not impossible that the woman was one of the first wives of the King of Macedon who is buried at the nearby Tomb II and identified by Manolis Andronikos with Philip II, an identification which is enhanced by all the latest excavation data from Aigai. Numerous explicit arguments, published in series of studies and articles from 2011 onwards by Greek and foreign archaeologists, historians and paleoanthropologists, like M. Hatzopoulos, A. Kottaridi, Robin Lane Fox, J. Musgrave et al. reinforce this identification with Philip II.

ΥΠΠΟ: Ανασκαφικά και ιστορικά δεδομένα για τον τάφο του Φιλίππου Β’

July 22, 2015

Phillipos II _AigaiΕλεφαντοστέινο πορτρέτο του Φιλίππου Β’

Προσφάτως δημοσιεύτηκε στο αμερικανικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) μελέτη των παλαιοανθρωπολόγων Α. Μπαρτσιώκα και Juan Luis Arsuaga που αφορά σε οστά που βρέθηκαν στον κιβωτιόσχημο τάφο (τάφος Ι) της βασιλικής ταφικής συστάδας που ανασκάφηκε την δεκαετία του εβδομήντα από τον αείμνηστο καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικο στη Μεγάλη Τούμπα των Αιγών. Στην μελέτη αυτή διατυπώνεται η άποψη ότι τα κατάλοιπα ανδρικού σκελετού ανήκουν στον Φίλιππο Β΄, ενώ τα κατάλοιπα γυναικείου και βρεφικού σκελετού ανήκουν στην τελευταία σύζυγο του μακεδόνα βασιλιά Κλεοπάτρα και την θυγατέρα της Ευρώπη, άποψη που είχε προταθεί και παλιότερα από τον ιστορικό E. Borza, αλλά δεν έγινε αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα.

Μολονότι υπάρχει πληθώρα σχετικών επιστημονικών δημοσιεύσεων, επειδή, όπως φάνηκε και από πρόσφατα δημοσιεύματα, το θέμα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το ευρύτερο κοινό, κρίνεται απαραίτητο, προς αποφυγή σύγχυσης και παρερμηνειών, να δοθούν, συνοπτικά εκ μέρους της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, τα παρακάτω ανασκαφικά-ιστορικά δεδομένα που είναι απαραίτητα για την ορθή κατανόηση και συνακόλουθα την ερμηνεία των συγκεκριμένων ευρημάτων:

1. Οι κ.κ. Α. Μπαρτσιώκας και Juan Luis Arsuaga εξέτασαν τμήμα και όχι το σύνολο των οστών που βρέθηκαν στο τάφο Ι.

2. Ο τάφος Ι της Μεγάλης Τούμπας των Αιγών, ένα μνημείο που έχει τη μορφή κιβωτίου (κιβωτιόσχημος), είναι ο μικρότερος και λιγότερο μνημειακός της βασιλικής ταφικής συστάδας που περιλαμβάνει επίσης δύο μεγάλους ασύλητους μακεδονικούς (τον τάφο ΙΙ που αναγνωρίσθηκε από τον Μανόλη Ανδρόνικο ως τάφος του Φιλίππου Β΄ και τον τάφο ΙΙΙ που ομόφωνα αποδίδεται στον Αλέξανδρο Δ΄, γιο του Μεγαλέξανδρου και της Ρωξάνης) και έναν τρίτο επίσης μακεδονικό συλημένο και κατεστραμμένο σε μεγάλο βαθμό (“τον τάφο με τους ελεύθερους κίονες” που χρονολογείται στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. και είναι ο νεώτερος της ομάδας).

3. Ο κιβωτιόσχημος τάφος Ι, στο εσωτερικό του οποίου σώζεται η τοιχογραφία με την παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης, ήταν συλημένος, ωστόσο περιείχε αρκετά χαρακτηριστικά πήλινα αγγεία που χρονολογούν με ασφάλεια το μνημείο και την ταφή στις τελευταίες δεκαετίες του πρώτου μισού του 4ου αι. π.Χ. με ύστατο όριο το 350 π.Χ. Ωστόσο, όπως είναι πολύ καλά γνωστό από τις αρχαίες πηγές, ο Φίλιππος Β΄ δολοφονήθηκε το 336 π.Χ., ενώ η Κλεοπάτρα εκτελέστηκε κάποιους μήνες μετά τον θάνατο του συζύγου της, υπάρχει δηλαδή μια σημαντική χρονική απόσταση που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να γεφυρωθεί.

4. Τα οστά του νεκρού που η εν λόγω μελέτη επιχειρεί να συσχετίσει με τον Φίλιππο Β΄ και μάλιστα τα οστά των ποδιών (κνήμες, αλλά και τα οστάρια του άκρου ποδός) βρέθηκαν όχι στο δάπεδο του τάφου, όπως τα οστά της γυναίκας και του νεογνού, αλλά ψηλότερα (περίπου 20 εκατοστά)επάνω σε στρώση με πέτρες και θραύσματα πωρολίθων, μέσα στα χώματα της επίχωσης που εισχώρησαν στον τάφο μετά την τυμβωρυχία . Το γεγονός της ανεύρεσης των οσταρίων σε συνάφεια με τις κνήμες μαρτυρεί “συνάρθρωση” δηλαδή παρουσία μυϊκών ιστών και αποκλείει την πιθανότητα να προέρχονται από την διασάλευση της παλιότερης ταφής (το σώμα της γυναίκας ήταν απολύτως διαλυμένο και τα οστά της βρέθηκαν ανακατεμένα και μαζεμένα σε δυο ομάδες ακριβώς επάνω στο κονίαμα του δαπέδου). Είναι προφανές ότι το σώμα του νεκρού στον οποίο ανήκουν τα εν λόγω οστά αποτέθηκε ή “απορρίφθηκε” στον τάφο μετά την τυμβωρυχία, η οποία, όπως δείχνει η ανασκαφική στρωματογραφία, σχετίζεται με την καταστροφή και την διαρπαγή του γειτονικού υπέργειου “ηρώου”.

5. Η καταστροφή της βασιλικής νεκρόπολης των Αιγών είναι ένα γεγονός που μαρτυρείται από τις αρχαίες πηγές και έχει επιβεβαιωθεί απόλυτα από την αρχαιολογική σκαπάνη. Είναι μάλιστα γνωστό ότι συνέβη το 276/5 π.Χ. , όταν οι Γαλάτες μισθοφόροι του Πύρρου κατέλαβαν την αρχαία μακεδονική μητρόπολη. ‘Όπως δείχνουν τα ευρήματα από τις επιχώσεις της (κεραμεική, νομίσματα κλπ.), η Μεγάλη Τούμπα που κάλυψε τη συστάδα των βασιλικών τάφων και σφράγισε τον συλημένο τάφο Ι και τα κατάλοιπα του “ηρώου”, το οποίο βρίσκεται ακριβώς δίπλα του, κατασκευάστηκε πριν τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ. Δηλαδή, το περιστατικό με τον νεκρό άνδρα που τοποθετήθηκε ή “απορρίφθηκε” μέσα στον συλημένο πια κιβωτιόσχημο τάφο Ι πρέπει να συνέβη ανάμεσα στο 276/5 και 250 π.Χ. Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογα φαινόμενα “απόρριψης” νεκρών ανδρών έχουν παρατηρηθεί και σε άλλους συλημένους τάφους των βασιλικών συστάδων των Αιγών και έχει ήδη προταθεί από τους ανασκαφείς η πιθανότητα να πρόκειται για τυμβωρύχους.

6. Ο εν λόγω νεκρός δεν είναι καμένος, ωστόσο, όπως μαρτυρείται από τις αρχαίες πηγές και όπως έχει αποδειχθεί από τα πλουσιότατα ανασκαφικά ευρήματα, ήδη από τις αρχές του 6ου προχριστιανικού αιώνα, η καύση και μάλιστα σε μεγαλοπρεπείς πυρές συνοδεία προσφορών αποτελεί τον κανόνα για τους μακεδόνες βασιλείς, έθιμο που στα χρόνια του Φιλίππου Β΄ και του Μεγαλέξανδρου έχει επεκταθεί και στους Εταίρους.

7. Το επιχείρημα στο οποίο οι κ.κ. Α. Μπαρτσιώκας και Juan Luis Arsuaga στηρίζουν την ερμηνεία τους είναι η διαπίστωση τους ότι πρόκειται για άτομο ηλικίας περίπου 45 χρονών με τραύμα στο πόδι, ωστόσο ούτε η μέση ηλικία, ούτε η χωλότητα αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό γνώρισμα του Φιλίππου Β΄. Αντίθετα τα ανασκαφικά δεδομένα καθιστούν απίθανη την προτεινόμενη ταύτιση του άνδρα, οστά του οποίου βρέθηκαν στον τάφο Ι, με τον Φίλιππο Β΄ και γενικότερα με κάποιο μέλος της βασιλικής οικογένειας. Προφανώς ο τάφος ανήκει στη γυναίκα και το βρέφος που κατά τον πρώτο μελετητή των οστών καθηγητή J. Musgrave ήταν έμβρυο ή νεογέννητο, οπότε είναι πιθανόν η γυναίκα να πέθανε στη γέννα. Τη συσχέτιση με γυναίκα ενισχύει τόσο η θεματική των τοιχογραφιών -Αρπαγή της Περσεφόνης, Δήμητρα, Μοίρες- όσο και τα κτερίσματα που βρέθηκαν στον τάφο -κατάλοιπα κοσμημάτων, μυροδοχεία, μαρμάρινα αγγεία κοχύλια- αλλά και η παντελής έλλειψη όπλων ή θραυσμάτων όπλων.

Η γυναίκα αυτή που δεν αποκλείεται να είναι μια από τις πρώτες συζύγους του Μακεδόνα βασιλιά ο οποίος βρίσκεται ενταφιασμένος στον γειτονικό τάφο ΙΙ και ταυτίστηκε από τον Μανόλη Ανδρόνικο με τον Φίλιππο Β΄, μια ταύτιση που ενισχύεται από όλα τα νεότερα ανασκαφικά δεδομένα των Αιγών και στην οποία επανέρχονται με πληθώρα κατηγορηματικών επιχειρημάτων Έλληνες και ξένοι αρχαιολόγοι, ιστορικοί και παλαιοανθρωπολόγοι, όπως ο Μ. Χατζόπουλος, η Αγγελική Κοτταρίδη, ο Robin Lane Fox, o J. Musgrave κλπ. σε σειρά μελετών και άρθρων  που δημοσιεύτηκαν από το 2011 και εξής.


%d bloggers like this: